Dieta mamy

Czego nie jeść w ciąży? Lista produktów zakazanych

Napisał(a) 5 min czytania
Zdrowa żywność dla kobiet w ciąży

W ciąży należy unikać alkoholu, surowego lub niedogotowanego mięsa, ryb i jaj, produktów z niepasteryzowanego mleka, ryb o wysokiej zawartości rtęci oraz wątróbki bogatej w retinol. Najczęściej decyduje nie sam produkt, lecz jego forma – pełna obróbka termiczna i pasteryzacja ograniczają ryzyko. Większość codziennej diety pozostaje bezpieczna.

Czego nie jeść w ciąży? Lista produktów

Poniższa tabela pokazuje, czego unikać, z jakiego powodu oraz czym zastąpić dany produkt. W przypadku mięsa, ryb i jaj podstawą bezpieczeństwa jest obróbka termiczna. Środek mięsa powinien osiągnąć około 75°C, a jaja powinny mieć całkowicie ścięte białko i żółtko.

Kategoria produktu Przykład Dlaczego unikać? Bezpieczna alternatywa
Surowe i niedogotowane mięso Tatar, carpaccio, krwisty stek, salami, szynka parmeńska Ryzyko toksoplazmozy, listeriozy i innych zakażeń Mięso dokładnie ugotowane, upieczone lub usmażone
Surowe ryby i owoce morza Sushi z surową rybą, ceviche, surowe ostrygi, gravlax Bakterie, pasożyty i zatrucia pokarmowe Sushi z rybą gotowaną, pieczoną lub warzywami
Ryby drapieżne Rekin, miecznik, makrela królewska, gardłosz atlantycki, marlin Metylortęć może zaburzać rozwój układu nerwowego płodu Łosoś, sardynki, śledź, pstrąg lub dorsz po obróbce cieplnej
Niepasteryzowane mleko i sery Mleko surowe, sery zagrodowe bez oznaczenia, niektóre sery pleśniowe Ryzyko zakażenia Listeria monocytogenes Produkty z mleka pasteryzowanego lub UHT
Surowe jaja Kogel-mogel, domowy majonez, tiramisu, jajka na miękko Możliwe zakażenie Salmonellą Jaja ugotowane na twardo i majonez z jaj pasteryzowanych
Wątróbka i jej przetwory Wątróbka, pasztet z wątróbką Duża ilość retinolu, czyli aktywnej witaminy A Mięso, ryby o niskiej zawartości rtęci i rośliny strączkowe
Kiełki spożywane na surowo Kiełki lucerny, rzodkiewki, fasoli mung Ciepłe i wilgotne środowisko sprzyja rozwojowi bakterii Kiełki poddane obróbce termicznej albo inne warzywa
Alkohol Piwo, wino, mocne alkohole i desery z alkoholem Może uszkadzać rozwijający się układ nerwowy płodu Woda, napary bez kofeiny lub napoje bezalkoholowe bez dodatku alkoholu

Sery brie, camembert, gorgonzola, roquefort czy feta nie są automatycznie zakazane. Sprawdź etykietę. Jeśli produkt powstał z mleka pasteryzowanego i jest prawidłowo przechowywany, ryzyko jest mniejsze. Sery pleśniowe można także wykorzystać po dokładnym zapieczeniu, gdy wysoka temperatura dotrze do ich środka.

Dlaczego te produkty mogą być niebezpieczne?

Listeria monocytogenes

Listeria monocytogenes może występować w niepasteryzowanym nabiale, surowych produktach, wędzonych na zimno rybach oraz gotowych produktach przechowywanych w lodówce. Bakteria potrafi namnażać się w niskiej temperaturze, dlatego samo chłodzenie nie zawsze wystarcza. Zakażenie u ciężarnej może mieć łagodny przebieg, ale stanowić zagrożenie dla płodu.

Toksoplazmoza

Toxoplasma gondii może znajdować się w surowym lub niedogotowanym mięsie oraz na warzywach i owocach zanieczyszczonych ziemią. Pełna obróbka termiczna mięsa i dokładne mycie produktów zmniejszają ryzyko zakażenia.

Salmonella

Salmonella jest związana przede wszystkim z surowymi jajami, niedogotowanym mięsem i niektórymi produktami zanieczyszczonymi podczas przygotowania. W ciąży nie jedz potraw, w których jajko pozostaje płynne, jeśli nie masz pewności, że użyto jaj pasteryzowanych.

Poza zagrożeniami mikrobiologicznymi znaczenie mają także substancje toksyczne:

  • Rtęć kumuluje się w dużych, długo żyjących rybach drapieżnych i może wpływać na rozwój układu nerwowego płodu.
  • Retinol z wątróbki i niektórych suplementów z witaminą A w nadmiarze może działać teratogennie.
  • Alkohol przenika przez łożysko, dlatego w ciąży nie ustalono bezpiecznej dawki.
  • Kofeinę należy ograniczyć do maksymalnie 200 mg na dobę, uwzględniając także herbatę, kakao, czekoladę i napoje typu cola.

Nie przyjmuj samodzielnie suplementów zawierających retinol ani preparatów ziołowych o niepewnym składzie. Suplementację w ciąży ustal z lekarzem.

Ryby w ciąży – których unikać, a które wybierać?

Ryby nie muszą znikać z jadłospisu. Dostarczają białka i kwasów omega-3, ale powinny być świeże, dokładnie ugotowane lub upieczone. Wyklucz duże ryby drapieżne, w których może kumulować się rtęć. Bezpieczniejszym wyborem są mniejsze gatunki i ryby o niższej zawartości tego metalu:

  • łosoś po obróbce termicznej,
  • sardynki,
  • śledź,
  • pstrąg,
  • dorsz.

Wędzenie na zimno nie zastępuje gotowania ani pieczenia. Dotyczy to między innymi łososia wędzonego na zimno, gravlaksu i ryb sprzedawanych jako marynowane. Ryby wędzone na gorąco są bezpieczniejsze mikrobiologicznie, ale nadal wymagają prawidłowego przechowywania i sprawdzenia rodzaju ryby.

Jak przygotowywać jedzenie, aby ograniczyć ryzyko?

Najwięcej zakażeń można ograniczyć podczas zakupów i przygotowywania posiłków. Stosuj następujące zasady:

  • Myj ręce przed przygotowaniem jedzenia i po kontakcie z surowym mięsem, rybami lub jajami.
  • Używaj osobnych desek i noży do surowego mięsa oraz gotowych do spożycia warzyw i pieczywa.
  • Myj warzywa i owoce pod bieżącą wodą, a produkty z zabrudzoną lub uszkodzoną skórką obieraj.
  • Sprawdzaj etykiety pod kątem oznaczenia „z mleka pasteryzowanego” oraz terminu przydatności.
  • Nie jedz produktów po terminie, spleśniałych ani takich, które po otwarciu były zbyt długo przechowywane.
  • Przechowuj gotowe potrawy w lodówce i nie zostawiaj ich długo w temperaturze pokojowej.

Nie myj surowych kiełków z nadzieją, że całkowicie usuniesz bakterie. W ciąży bezpieczniej z nich zrezygnować albo poddać je obróbce termicznej.

Czy trzeba bardzo ograniczać dietę?

Nie. Lista produktów zakazanych jest krótsza, niż sugerują niektóre internetowe zestawienia. Nie ma potrzeby rezygnować z warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, pasteryzowanego nabiału, roślin strączkowych czy ryb o niskiej zawartości rtęci. Nadmierne eliminacje mogą utrudnić dostarczenie wapnia, żelaza, białka i innych składników odżywczych.

W ciąży nie chodzi o jedzenie za dwoje, lecz o bardziej uważny wybór produktów. Jeśli przypadkowo zjesz niewskazany produkt, nie wywołuj wymiotów. Obserwuj samopoczucie, a przy gorączce, silnej biegunce, wymiotach, bólu brzucha lub objawach grypopodobnych skontaktuj się z lekarzem prowadzącym ciążę.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku chorób przewlekłych, alergii, cukrzycy ciążowej lub niepokojących objawów skonsultuj zasady żywienia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Czytaj dalej w tym dziale