Pielęgnacja

Jak zrobić pierwszą kąpiel noworodka?

Napisał(a) 5 min czytania
Kąpiel noworodka

Pierwsza kąpiel noworodka nie musi odbyć się od razu po porodzie ani w szpitalu. WHO zaleca odczekanie co najmniej 24 godzin, aby nie usuwać zbyt wcześnie mazi płodowej. W domu najważniejsze są spokojne przygotowanie, woda o temperaturze około 37°C, pewny chwyt i stały kontakt z dzieckiem.

Kiedy powinna odbyć się pierwsza kąpiel?

Maź płodowa to naturalna warstwa ochronna pokrywająca skórę noworodka. Zawiera między innymi wodę, tłuszcze i białka, dlatego pomaga ograniczać utratę wilgoci oraz wspiera barierę skóry w pierwszych godzinach życia. Zbyt szybkie jej zmycie nie daje dziecku dodatkowej korzyści.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby pierwszą kąpiel wykonać najwcześniej po 24 godzinach od narodzin. Jeżeli istnieje powód do wcześniejszego mycia, należy odczekać przynajmniej sześć godzin. W praktyce zdrowe dziecko często jest kąpane dopiero w domu, zwykle w drugiej, trzeciej lub czwartej dobie życia. Dokładny termin można ustalić z personelem medycznym, zwłaszcza gdy noworodek jest wcześniakiem albo wymaga szczególnej opieki.

Odłożenie kąpieli nie oznacza zaniedbania higieny. Twarz, dłonie, okolice pieluszkowe i zabrudzone fałdki można delikatnie oczyszczać wilgotnym wacikiem lub gazikiem. Kąpiel nie powinna też zabierać czasu przeznaczonego na kontakt skóra do skóry i pierwsze karmienie.

Jak przygotować miejsce do kąpieli?

Pomieszczenie powinno być ciepłe, bez przeciągów. Dobrze sprawdzi się temperatura około 23–24°C. Wanienkę ustawiamy tak, aby po wyjęciu dziecka można było od razu położyć je na przygotowanym ręczniku i szybko osuszyć. Wszystkie akcesoria muszą znajdować się w zasięgu ręki.

Przed rozpoczęciem nalewamy wodę do wanienki i sprawdzamy jej temperaturę termometrem. Powinna mieć około 37°C. Łokieć może być dodatkowym sprawdzianem, ale termometr daje bardziej miarodajny pomiar. Woda nie powinna być ani gorąca, ani wyraźnie chłodna.

Do pierwszej kąpieli wystarczy niewielkie minimum. Poniższe rzeczy najlepiej przygotować wcześniej:

Akcesorium Dlaczego warto mieć pod ręką?
Wanienka Zapewnia stabilne miejsce do mycia. Dno powinno ograniczać ślizganie się dziecka.
Ręcznik z kapturkiem Pozwala szybko otulić noworodka i osuszyć głowę bez przenoszenia go do chłodnego pomieszczenia.
Waciki lub gaziki Przydają się do delikatnego mycia skóry, pępka i trudno dostępnych fałdek.
Czyste ubranko i pieluszka Można od razu ubrać dziecko po osuszeniu, ograniczając jego wychłodzenie.
Termometr kąpielowy Pomaga kontrolować temperaturę wody dokładniej niż dotyk dłonią.

Kosmetyk myjący nie zawsze jest konieczny. Jeśli skóra dziecka jest zdrowa, można użyć niewielkiej ilości łagodnego preparatu przeznaczonego dla noworodków. Przy przesuszeniu lub dużej wrażliwości skóry mogą sprawdzić się emolienty. Intensywnie pachnące produkty i duża liczba kosmetyków nie są potrzebne.

Jak bezpiecznie wykąpać noworodka?

Pierwsza kąpiel powinna być krótka, zwykle wystarczy pięć do dziesięciu minut. Najlepiej wybrać moment, gdy dziecko jest spokojne, wypoczęte i nie jest bardzo głodne. Mówienie łagodnym głosem oraz spokojny dotyk pomagają mu przyzwyczaić się do nowej sytuacji.

Procedura może wyglądać następująco:

  1. Ułóż dziecko na przedramieniu. Jedną ręką podtrzymuj głowę, kark, barki i górną część pleców. Dłoń lub przedramię powinny stabilnie obejmować dziecko pod pachą. Drugą ręką podtrzymuj pupę podczas wkładania do wanienki.
  2. Włóż noworodka powoli do wody. Najpierw zanurzamy pośladki i tułów, cały czas utrzymując głowę wyżej niż resztę ciała. Twarz, nos i usta muszą pozostawać nad wodą.
  3. Obmyj brzuch i tułów. Delikatnie polewaj ciało wodą i myj je bez mocnego pocierania. Zwróć uwagę na szyję, pachy i inne fałdki, w których mogą gromadzić się resztki mleka lub wilgoć.
  4. Umyj okolice pieluszkowe. Czyścimy je dokładnie, ale łagodnie, zawsze od przodu do tyłu. Nie ma potrzeby wykonywania gwałtownych ruchów ani stosowania dużej ilości kosmetyku.
  5. Umyj głowę na końcu. Podtrzymując kark i głowę, zwilż włosy, użyj odrobiny łagodnego preparatu, a następnie dokładnie spłucz. Uszy oczyszczamy tylko z zewnątrz, bez wkładania patyczków do kanału słuchowego.
  6. Wyjmij dziecko pewnym ruchem. Jedna ręka nadal podtrzymuje głowę i barki, druga obejmuje tułów lub pupę. Od razu otul noworodka ręcznikiem i przenieś go na przygotowane miejsce.

Nie zostawiamy dziecka samego w wanience nawet na chwilę. Nie należy też odchodzić po ręcznik, kosmetyk ani telefon. Jeśli czegoś zabraknie, bezpieczniej wyjąć dziecko i dopiero wtedy sięgnąć po potrzebny przedmiot. Temperaturę wody sprawdzamy przed włożeniem noworodka, najlepiej termometrem. Woda, która dorosłej osobie wydaje się tylko ciepła, może być dla dziecka zbyt gorąca.

Co zrobić po kąpieli? Pępek i skóra

Po wyjęciu z wanienki nie pocieramy skóry. Przykładamy miękki ręcznik i delikatnie osuszamy ciało, szczególnie szyję, pachy, pachwiny i okolice pośladków. Wilgoć pozostawiona w fałdkach może sprzyjać podrażnieniom. Jeżeli skóra pozostaje gładka i nawilżona, nie trzeba nakładać na nią dodatkowych preparatów.

Kikut pępowiny wymaga tak zwanej suchej pielęgnacji. Po kąpieli powinien być czysty i dokładnie osuszony. Nie zakrywamy go szczelnie pieluszką, o ile jej wywinięcie pozwala utrzymać to miejsce suche. Podstawowe zasady są proste:

  • Delikatnie przemywamy kikut wodą, gdy został zabrudzony.
  • Osuszamy go jałowym lub czystym gazikiem, przykładając materiał zamiast pocierać.
  • Dbamy, aby kikut miał dostęp do powietrza i nie pozostawał wilgotny.
  • Kontaktujemy się z lekarzem lub położną, jeśli pojawi się narastające zaczerwienienie, obrzęk, ropna wydzielina, nieprzyjemny zapach albo krwawienie, które nie ustępuje.

Wcześniaki mogą wymagać jeszcze ostrożniejszej pielęgnacji i późniejszego rozpoczęcia kąpieli w wanience. W ich przypadku postępujemy zgodnie z zaleceniami zespołu opiekującego się dzieckiem.

Czy noworodka trzeba kąpać codziennie?

Nie ma takiej potrzeby. W pierwszych tygodniach zwykle wystarczają kąpiele dwa lub trzy razy w tygodniu, a w pozostałe dni przemywanie twarzy, dłoni, fałdek i okolic pieluszkowych. Częstotliwość można dostosować do stanu skóry, temperatury otoczenia, ulewania, zabrudzeń i reakcji dziecka. Zbyt częste kąpiele mogą przesuszać wrażliwą skórę.

Pierwsza kąpiel noworodka jest więc przede wszystkim spokojnym spotkaniem z wodą i dotykiem rodzica. Nie trzeba przeprowadzać jej perfekcyjnie. Pewny chwyt, właściwa temperatura i przygotowanie wszystkiego wcześniej wystarczą, aby zadbać o bezpieczeństwo, a przy okazji stworzyć łagodny rytuał bliskości.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady lekarza, położnej ani neonatologa. W przypadku wcześniactwa, choroby dziecka lub niepokojących zmian skóry i pępka należy skonsultować sposób pielęgnacji ze specjalistą.

Czytaj dalej w tym dziale