Karmienie piersią

Leki a karmienie piersią – co wolno przyjmować?

Napisał(a) 7 min czytania
Matka karmiąca dziecko

Większość leków można stosować podczas karmienia piersią. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat jest bezpieczny ani że należy samodzielnie rozpoczynać leczenie. Najważniejszy jest dobór substancji, najmniejszej skutecznej dawki i możliwie krótkiego czasu terapii, po konsultacji z lekarzem lub doradcą laktacyjnym.

Dlaczego lek nie trafia do mleka w niezmienionej ilości?

Połknięta tabletka nie przechodzi bezpośrednio z żołądka do piersi. Substancja najpierw wchłania się do krwi, jest rozprowadzana po organizmie i częściowo rozkładana przez wątrobę oraz wydalana przez nerki. Dopiero pewna jej ilość może przeniknąć do mleka.

W przypadku wielu leków doustnych działa tak zwany efekt pierwszego przejścia. Krew z przewodu pokarmowego trafia najpierw do wątroby, która metabolizuje część wchłoniętej substancji, zanim ta dostanie się do krążenia ogólnego. Wątroba działa więc jak pierwszy filtr. Kolejne ograniczenia wynikają z właściwości samego leku, jego stężenia we krwi, sposobu podania i zdolności przenikania do mleka.

Znaczenie ma także organizm dziecka. Niemowlę po wypiciu mleka musi jeszcze wchłonąć lek, przetworzyć go w wątrobie i wydalić. U zdrowego, starszego niemowlęcia te procesy są sprawniejsze niż u noworodka, szczególnie wcześniaka. Nie można jednak na tej podstawie zakładać, że każda mała dawka będzie bezpieczna.

Do oceny narażenia dziecka służy między innymi RID (Relative Infant Dose), czyli dawka względna przyjęta przez dziecko wraz z mlekiem w odniesieniu do dawki matki, przeliczonych na kilogram masy ciała. W wielu opracowaniach RID poniżej 10% jest używany jako orientacyjny próg niskiego narażenia, ale nie stanowi automatycznej gwarancji bezpieczeństwa. Liczą się także toksyczność leku, czas półtrwania, kumulacja oraz stan dziecka.

Gdzie sprawdzić lek podczas karmienia piersią?

Najlepiej szukać informacji po nazwie substancji czynnej, a nie tylko po nazwie handlowej. W razie wątpliwości wynik należy omówić z lekarzem, farmaceutą mającym wiedzę o laktacji albo certyfikowanym doradcą laktacyjnym.

Przydatne źródła obejmują:

  • LactMed – baza amerykańskiej National Library of Medicine, zawierająca informacje o przenikaniu substancji do mleka, możliwych działaniach u dziecka i dostępnych danych klinicznych.
  • e-lactancia.org – baza oceniająca ryzyko stosowania leków i innych substancji podczas laktacji, dostępna głównie w języku angielskim i hiszpańskim.
  • Laktacyjny leksykon leków – polskojęzyczne źródło umożliwiające sprawdzenie wielu substancji oraz ich kategorii ryzyka.
  • lekarz, farmaceuta lub doradca laktacyjny – pomoc potrzebna szczególnie wtedy, gdy dziecko jest wcześniakiem, matka przyjmuje kilka leków albo preparat ma wąski zakres bezpieczeństwa.

Ulotka pozostaje ważnym dokumentem dotyczącym dawkowania i przeciwwskazań, ale często nie jest najlepszym źródłem informacji o laktacji. Sformułowania takie jak „zachować ostrożność” lub „skonsultować z lekarzem” wynikają niekiedy z ograniczonej liczby badań u kobiet karmiących i z ostrożnego podejścia rejestracyjnego. Nie oznaczają automatycznie, że lek jest zakazany.

Jak działa klasyfikacja Hale’a?

Klasyfikacja opracowana przez Thomasa Hale’a porządkuje leki według dostępnych danych o ich obecności w mleku, właściwościach farmakologicznych i obserwowanych działaniach u dzieci. Jest narzędziem pomocniczym, a nie zamiennikiem indywidualnej konsultacji. Poszczególne bazy mogą aktualizować ocenę, gdy pojawiają się nowe informacje.

Kategoria Nazwa Bezpieczeństwo
L1 Najbezpieczniejsza Brak dowodów na ryzyko w dostępnych danych albo wieloletnie doświadczenie wskazujące na minimalne zagrożenie.
L2 Bezpieczniejsza Ryzyko dla dziecka jest niewielkie, a dane kliniczne lub właściwości leku przemawiają za możliwością stosowania.
L3 Umiarkowanie bezpieczna Dane są ograniczone, nowe albo wskazują na potrzebę indywidualnej oceny korzyści i ryzyka.
L4 Potencjalnie niebezpieczna Istnieją dowody na ryzyko dla dziecka lub laktacji. Lek może być rozważany tylko w szczególnych sytuacjach.
L5 Przeciwwskazana Ryzyko jest na tyle duże, że karmienie piersią nie powinno być kontynuowane podczas terapii, chyba że specjalistyczne zalecenia określają inaczej.

Co zrobić, gdy potrzebujesz leku?

Nie należy samodzielnie zmniejszać dawki ani pomijać leczenia tylko dlatego, że trwa laktacja. Zbyt mała dawka może nie zadziałać, a nieleczona choroba także może pogorszyć stan matki i utrudnić opiekę nad dzieckiem.

Postępowanie można uporządkować w kilku krokach:

  1. Sprawdź, czy lek jest rzeczywiście potrzebny i jaki objaw lub chorobę ma leczyć.
  2. Przekaż lekarzowi informację o karmieniu, wieku i stanie zdrowia dziecka oraz wszystkich przyjmowanych preparatach.
  3. Poproś o sprawdzenie substancji czynnej w LactMed, e-lactancia.org lub innym aktualnym źródle laktacyjnym.
  4. Zapytaj, czy istnieje lek o lepiej poznanym profilu bezpieczeństwa, działający miejscowo albo krócej.
  5. Stosuj najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas, zgodnie z zaleceniem specjalisty.
  6. Obserwuj dziecko pod kątem nietypowej senności, rozdrażnienia, trudności ze ssaniem, wymiotów, biegunki lub zmian w oddychaniu i w razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.

Przed przepisaniem leku możesz zadać lekarzowi następujące pytania:

  • Czy ten lek jest sprawdzony podczas karmienia piersią? Zapytaj o nazwę substancji czynnej i źródło informacji.
  • Czy istnieje bezpieczniejszy odpowiednik? Dotyczy to zwłaszcza terapii długotrwałej lub leków o ograniczonych danych.
  • Czy lek może zmniejszyć produkcję mleka? Niektóre substancje wpływają na laktację mimo niewielkiego narażenia dziecka.
  • Jakie objawy u dziecka powinny skłonić do kontaktu z lekarzem? Ustalenie tego przed rozpoczęciem terapii ułatwia szybką reakcję.

W przypadku preparatów dostępnych bez recepty wybieraj produkty o możliwie prostym składzie. Preparaty wieloskładnikowe mogą zawierać substancję, której nie potrzebujesz albo która nie jest korzystna dla laktacji. Nie sięgaj po kilka produktów zawierających ten sam składnik, ponieważ zwiększa to ryzyko niezamierzonego przekroczenia dawki.

Kiedy potrzebna jest szczególna ostrożność?

Większej uwagi wymagają noworodki, wcześniaki, dzieci z małą masą urodzeniową, chorobami wątroby lub nerek oraz niemowlęta przyjmujące własne leki. Ich zdolność do metabolizowania i wydalania substancji może być mniejsza. Znaczenie ma również wiek dziecka – starsze niemowlę zwykle pobiera mniej mleka w przeliczeniu na masę ciała, a jego układy enzymatyczne są dojrzalsze.

Ryzyko zależy także od dawki, drogi podania i czasu działania. Preparaty miejscowe lub wziewne często powodują mniejsze stężenie we krwi matki niż leki przyjmowane doustnie, ale nie jest to zasada bez wyjątków. Leki podawane dożylnie mogą osiągać wysokie stężenie szybciej. Każdy preparat wymaga osobnej oceny.

Niektóre substancje mogą ograniczać produkcję mleka. Dotyczy to między innymi pseudoefedryny, estrogenów, dużych dawek witaminy B6, bromokryptyny, niektórych diuretyków tiazydowych, nikotyny i alkoholu. Pseudoefedryna w badaniach wiązała się ze spadkiem produkcji mleka, dlatego jej stosowanie wymaga szczególnej rozwagi, zwłaszcza gdy laktacja nie jest jeszcze ustabilizowana.

Istnieją również leki, przy których karmienie piersią może być przeciwwskazane lub wymagać czasowego przerwania. Należą do nich między innymi leki przeciwnowotworowe, część leków immunosupresyjnych, niektóre preparaty radioaktywne oraz wybrane substancje o wysokiej toksyczności. Przykładem leku ocenianego jako wysokiego ryzyka w klasyfikacji Hale’a jest klemastyna. Nie oznacza to jednak, że każda substancja z danej grupy ma identyczne działanie. Decyzję należy oprzeć na konkretnym preparacie, dawce i stanie matki oraz dziecka.

Jeżeli lek jest niezbędny, nie odstawiaj go ani nie przerywaj karmienia samodzielnie. Najpierw trzeba porównać ryzyko terapii, ryzyko nieleczenia matki i możliwość zastosowania innego preparatu.

W razie konieczności leczenia specjalistycznego lekarz może zalecić czasową przerwę w karmieniu albo jego zakończenie. Przy lekach ratujących życie priorytetem jest leczenie matki, a sposób żywienia dziecka ustala się indywidualnie.

Co oznacza to w codziennych sytuacjach?

Wiele często stosowanych leków ma podczas laktacji dobrze poznany profil bezpieczeństwa. Przykładowo paracetamol i ibuprofen są często wybierane w leczeniu bólu lub gorączki u kobiet karmiących, ale właściwa dawka i przeciwwskazania zależą od stanu zdrowia matki. W przypadku ibuprofenu do mleka przenika zwykle niewielka część dawki matki, jednak sam fakt niskiego przenikania nie zastępuje sprawdzenia konkretnego preparatu.

Przy infekcjach dróg oddechowych większą ostrożność wymagają preparaty złożone, szczególnie zawierające pseudoefedrynę, środki uspokajające lub kilka substancji przeciwbólowych. Lek miejscowy do nosa może mieć inny profil niż tabletka doustna o podobnym działaniu. Dlatego należy sprawdzać skład, a nie kierować się wyłącznie nazwą handlową.

Nie ma też potrzeby odstawiania dziecka od piersi przy każdej infekcji matki. Sama choroba, na przykład zwykłe przeziębienie, zwykle nie jest wskazaniem do przerwania karmienia. Trzeba natomiast dbać o higienę rąk, ograniczyć całowanie dziecka podczas infekcji i skonsultować się z lekarzem przy wysokiej gorączce, duszności, nasilającym się kaszlu lub przedłużających się objawach.

Zdrowie matki jest częścią bezpieczeństwa dziecka. Najrozsądniejsza decyzja nie polega na automatycznym unikaniu wszystkich leków, lecz na świadomym wyborze terapii po sprawdzeniu wiarygodnych danych i rozmowie ze specjalistą.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani doradcą laktacyjnym. Nie rozpoczynaj, nie przerywaj i nie zmieniaj leczenia bez konsultacji ze specjalistą.

Czytaj dalej w tym dziale