Poród

Fazy porodu – jak przebiega poród krok po kroku?

Napisał(a) 8 min czytania
Poród w szpitalu

Poród fizjologiczny przebiega drogami natury i obejmuje cztery fazy: rozwieranie szyjki macicy, narodziny dziecka, urodzenie łożyska oraz obserwację po porodzie. Każda kobieta rodzi w swoim tempie, dlatego podane czasy są orientacyjne. Znajomość kolejnych etapów pomaga lepiej rozumieć sygnały własnego ciała i spokojniej współpracować z personelem.

Czym różni się poród fizjologiczny od naturalnego?

Poród fizjologiczny to poród drogami natury, czyli przez pochwę, który przebiega bez poważnych powikłań i może wymagać określonych działań medycznych. Może być na przykład indukowany, a położna lub lekarz mogą zastosować znieczulenie albo inne procedury, jeśli przemawia za tym stan matki lub dziecka.

Poród naturalny oznacza węższe pojęcie. Zakłada samoistne rozpoczęcie akcji porodowej i brak medycznej ingerencji, poza minimalnym wsparciem. Indukcja, podanie oksytocyny, przebicie pęcherza płodowego, poród z użyciem próżnociągu lub kleszczy sprawiają, że poród nie jest już określany jako naturalny. Nadal może jednak być porodem fizjologicznym, jeśli dziecko urodzi się drogą pochwową i przebieg pozostanie prawidłowy.

Jak rozpoznać, że poród się zaczyna?

Na kilka tygodni przed porodem mogą pojawić się skurcze przepowiadające, obniżenie brzucha, uczucie większego nacisku w miednicy lub odejście czopa śluzowego. Żaden z tych objawów nie musi oznaczać, że poród rozpocznie się tego samego dnia.

Skurcze Braxtona-Hicksa są zwykle nieregularne, nie nasilają się stopniowo i mogą ustąpić po odpoczynku, zmianie pozycji albo ciepłym prysznicu. Skurcze porodowe stają się coraz częstsze, dłuższe i silniejsze, a przede wszystkim prowadzą do skracania i rozwierania szyjki macicy.

Odejście wód płodowych również nie zawsze oznacza natychmiastowe pojawienie się skurczów. W takiej sytuacji skontaktuj się z miejscem, w którym planujesz rodzić, i postępuj zgodnie z otrzymanymi zaleceniami. Do szpitala należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy wystąpi któryś z poniższych sygnałów:

  • skurcze pojawiają się regularnie, mniej więcej co 7–10 minut, i stopniowo przybierają na sile
  • odeszły wody płodowe, nawet jeśli nie ma jeszcze skurczów
  • płyn owodniowy ma zielone lub wyraźnie zmienione zabarwienie
  • pojawia się krwawienie, wyraźnie słabsze ruchy dziecka albo silny ból niezwiązany ze skurczami
  • czujesz niepokój i potrzebujesz oceny położnej lub lekarza

Jeżeli nie ma przeciwwskazań i personel nie zaleci inaczej, początek pierwszej fazy można spędzić spokojnie, zmieniając pozycję, chodząc, odpoczywając lub korzystając z prysznica. Nie ma jednej uniwersalnej reguły mówiącej, w którym momencie trzeba jechać do szpitala. Znaczenie mają między innymi odległość od placówki, wcześniejsze porody, stan ciąży i indywidualne zalecenia.

Cztery fazy porodu – najważniejsze informacje

Poród fizjologiczny dzieli się na cztery okresy. Pierwszy kończy się pełnym rozwarciem szyjki macicy, drugi narodzinami dziecka, trzeci urodzeniem łożyska, a czwarty obejmuje obserwację matki i noworodka bezpośrednio po porodzie.

Faza Orientacyjny czas Główny cel Działanie rodzącej
I – rozwieranie Od kilku do kilkunastu godzin Skrócenie i rozwarcie szyjki macicy do około 10 cm Oddychanie, ruch, odpoczynek i przyjmowanie wygodnych pozycji
II – narodziny dziecka Od kilku minut do około 2 godzin Przesunięcie dziecka przez kanał rodny i jego urodzenie Współpraca ze skurczami partymi i wskazówkami położnej
III – urodzenie łożyska Zwykle kilka–kilkanaście minut, do 30 minut Oddzielenie i wydalenie łożyska oraz błon płodowych Spokojne, krótkie parcie, jeśli pojawi się taka potrzeba
IV – obserwacja Około 2 godzin Kontrola stanu matki i adaptacji noworodka Kontakt skóra do skóry, odpoczynek i pierwsze karmienie

I faza – rozwieranie szyjki macicy

Pierwsza faza zaczyna się wraz z regularnymi skurczami, które powodują skracanie, zgładzanie i rozwieranie szyjki macicy. Kończy się przy pełnym rozwarciu, wynoszącym około 10 cm. Dzieli się na fazę utajoną, gdy rozwarcie postępuje wolniej, oraz aktywną, w której skurcze zwykle stają się częstsze i bardziej intensywne.

W tym czasie główka dziecka stopniowo obniża się w kanale rodnym. Położna obserwuje samopoczucie rodzącej, postęp rozwarcia i dobrostan dziecka. W zależności od sytuacji może wykonywać badania, okresowo kontrolować czynność serca płodu lub zastosować zapis KTG.

Najlepiej wykorzystywać przerwy między skurczami na odpoczynek i spokojne oddychanie. Chodzenie, kołysanie biodrami, siedzenie na piłce lub przyjmowanie pozycji podpartej może ułatwiać zmianę ułożenia dziecka i zmniejszać napięcie. Aktywność nie powinna jednak oznaczać forsowania się. To, co pomaga jednej kobiecie, innej może być niekomfortowe.

II faza – parcie i narodziny dziecka

Drugi okres rozpoczyna się po osiągnięciu pełnego rozwarcia i kończy urodzeniem dziecka. Pojawiają się wtedy skurcze parte, które przesuwają dziecko w dół kanału rodnego. Najpierw zwykle rodzi się główka, następnie barki i reszta ciała. Przy ułożeniu główkowym dziecko wykonuje w kanale rodnym serię naturalnych obrotów, dzięki którym dopasowuje się do jego kształtu.

Pozycja leżąca nie jest jedyną możliwością. Jeśli stan matki i dziecka na to pozwala, można rodzić na boku, klęcząc, kucając, stojąc albo w innej pozycji zaleconej przez personel. Pozycje wertykalne wykorzystują działanie grawitacji i mogą zwiększać poczucie kontroli. Ostateczny wybór zależy od samopoczucia rodzącej, ułożenia dziecka, postępu porodu i wskazań medycznych.

Parcie powinno być skoordynowane ze skurczem i prowadzone zgodnie z odczuciami ciała oraz wskazówkami położnej. Nacięcie krocza nie powinno być wykonywane rutynowo. Może być potrzebne w określonych sytuacjach, gdy wymaga tego bezpieczeństwo matki lub dziecka. Oddanie moczu albo stolca podczas parcia jest możliwą reakcją fizjologiczną i nie powinno być powodem do wstydu.

III faza – oddzielenie i urodzenie łożyska

Po narodzinach dziecka macica nadal się kurczy, a łożysko oddziela się od jej ściany i zostaje wydalone razem z błonami płodowymi. Zwykle trwa to krótko, ale faza ta nie powinna przeciągać się ponad około 30 minut.

Położna lub lekarz oceniają, czy łożysko urodziło się w całości. Pozostawienie jego fragmentu w macicy może prowadzić do nasilonego krwawienia i wymagać usunięcia pozostałości, czasem za pomocą zabiegu określanego jako łyżeczkowanie. Po urodzeniu łożyska można zaopatrzyć ewentualne pęknięcie albo nacięcie krocza.

IV faza – obserwacja po porodzie

Czwarty okres obejmuje zwykle około dwóch godzin po urodzeniu łożyska. Położna kontroluje stan ogólny matki, obkurczanie macicy, krwawienie i samopoczucie. Personel obserwuje również noworodka, zwłaszcza jego oddychanie, temperaturę i zachowanie.

Czas trwania całego porodu jest indywidualny. Pierwsza faza może zajmować wiele godzin, szczególnie przy pierwszym porodzie, ale nie należy traktować orientacyjnych wartości jako sztywnej normy. Na tempo wpływają między innymi liczba wcześniejszych porodów, czynność skurczowa, ułożenie i wielkość dziecka oraz stan emocjonalny rodzącej.

Jak łagodzić ból i wspierać postęp porodu?

Ból porodowy ma charakter falowy. Narasta podczas skurczu, a między skurczami zwykle słabnie, dając czas na odpoczynek. Jego intensywność zależy między innymi od ułożenia dziecka, długości porodu, napięcia mięśni i indywidualnej wrażliwości.

Metody niefarmakologiczne można łączyć i zmieniać w zależności od potrzeb. Pomocne bywają:

  • spokojny, rytmiczny oddech i rozluźnianie mięśni twarzy, ramion oraz dna miednicy
  • chodzenie, kołysanie biodrami, klęk podparty, pozycja na boku lub inne pozycje wertykalne
  • ciepły prysznic, immersja w wodzie albo ciepłe okłady na okolice krzyża
  • masaż pleców, ucisk dłonią lub piłką oraz wsparcie osoby towarzyszącej
  • cisza, przyciemnione światło, muzyka i ograniczenie bodźców, jeśli ułatwiają skupienie

Jeśli ból jest trudny do opanowania, można omówić z personelem metody farmakologiczne, w tym znieczulenie zewnątrzoponowe lub leki przeciwbólowe. Decyzja zależy od stanu zdrowia, przebiegu porodu, preferencji rodzącej i możliwości placówki. Znieczulenie nie jest porażką ani dowodem braku współpracy z własnym ciałem. Ma służyć komfortowi i bezpieczeństwu, gdy zostanie uznane za możliwe.

Ruch i pozycje wertykalne mogą wspierać postęp porodu, ale nie zastępują oceny położnej. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, bezpieczeństwo matki i dziecka ma pierwszeństwo przed planem porodu.

Co dzieje się zaraz po narodzinach?

Jeśli stan matki i dziecka na to pozwala, noworodek zostaje położony na brzuchu lub klatce piersiowej mamy. Ten kontakt skóra do skóry, nazywany kangurowaniem, powinien trwać nieprzerwanie przez około 120 minut, o ile nie ma medycznych przeciwwskazań. Pomaga utrzymać temperaturę, uspokaja dziecko, wspiera stabilizację oddechu i ułatwia rozpoczęcie karmienia.

Pierwsze przystawienie do piersi może odbyć się jeszcze w czasie kontaktu skóra do skóry. Położna pomaga znaleźć wygodną pozycję i ocenia, czy dziecko prawidłowo chwyta brodawkę. W tym samym czasie personel obserwuje obkurczanie macicy i stan matki.

Stan noworodka ocenia się w skali Apgar, najczęściej w pierwszej i piątej minucie życia, a w razie potrzeby także później. Oceniane są czynność serca, oddychanie, napięcie mięśniowe, reakcja na bodźce i zabarwienie skóry. Ważenie, mierzenie oraz pozostałe czynności wykonuje się wtedy, gdy pozwala na to stan dziecka i matki, często po zakończeniu pierwszego kontaktu.

Kiedy potrzebne są interwencje medyczne?

Nie każdy poród drogami natury przebiega bez dodatkowych procedur. Jeśli pojawi się zagrożenie zdrowia lub życia matki albo dziecka, brak postępu porodu, nieprawidłowe ułożenie dziecka, zaburzenia jego czynności serca lub inne wskazania, lekarz może zalecić zmianę postępowania.

W drugiej fazie poród może zostać wsparty próżnociągiem położniczym albo kleszczami, jeśli dziecko powinno urodzić się szybciej, a warunki do zakończenia porodu drogą pochwową są spełnione. W innych sytuacjach konieczne może być cesarskie cięcie, czyli operacyjne wydobycie dziecka przez nacięcie powłok brzusznych i macicy. Nie oznacza to niepowodzenia. Sposób ukończenia porodu dobiera się do aktualnego bezpieczeństwa matki i dziecka, a nie do wcześniejszych założeń.

Najważniejsza wiedza o fazach porodu nie polega na zapamiętaniu sztywnych godzin. Chodzi o rozpoznanie kolejności wydarzeń, świadome korzystanie z ruchu i oddechu oraz zgłaszanie personelowi wszystkiego, co budzi niepokój. Po narodzinach dziecka szczególne znaczenie ma spokojny, nieprzerwany kontakt skóra do skóry, jeśli stan zdrowia obojga na to pozwala.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W razie wątpliwości dotyczących początku porodu, objawów lub sposobu postępowania skontaktuj się z położną, lekarzem albo oddziałem porodowym.

Czytaj dalej w tym dziale