Choroby i infekcje

Jak odciągać katar niemowlakowi? Praktyczne porady dla rodziców

Napisał(a) 5 min czytania
Niemowlę podczas wizyty u lekarza

U niemowlęcia katar najlepiej odciągać po wcześniejszym nawilżeniu nosa solą fizjologiczną lub wodą morską. Dziecko powinno leżeć na plecach, mieć otwartą buzię, a końcówkę aspiratora należy przykładać płytko i delikatnie. Zabieg wykonuj tylko wtedy, gdy wydzielina utrudnia oddychanie, karmienie albo sen.

Dlaczego oczyszczanie nosa jest ważne?

Niemowlęta oddychają głównie przez nos, a nie potrafią jeszcze samodzielnie go wydmuchać. Nawet niewielka ilość gęstej wydzieliny może więc utrudniać ssanie, spokojny sen i swobodne oddychanie. Sam katar jest częstą dolegliwością, ale wymaga uważnej obserwacji, zwłaszcza u noworodka.

Jak przygotować nosek do odciągania?

Najpierw rozrzedź wydzielinę. Gęsty śluz trudniej usunąć, a próba odciągania go bez nawilżenia może niepotrzebnie podrażnić delikatną błonę śluzową. Możesz użyć jałowej soli fizjologicznej, czyli roztworu 0,9% NaCl, albo preparatu z wodą morską przeznaczonego dla wieku dziecka.

Przed użyciem aerozolu sprawdź, czy strumień nie jest zbyt silny. U najmłodszych dzieci często łatwiej zastosować krople lub delikatną mgiełkę. Gdy wydzielina jest bardzo gęsta, nawilżenie można powtórzyć po krótkiej chwili, zgodnie z instrukcją preparatu.

W przygotowaniu nosa mogą pomóc także proste działania w otoczeniu dziecka:

  • Regularnie wietrz pokój, unikając dymu tytoniowego i innych zanieczyszczeń.
  • Utrzymuj temperaturę w pomieszczeniu mniej więcej w zakresie 18–22°C.
  • Zadbaj o umiarkowaną wilgotność powietrza, ale regularnie czyść nawilżacz, aby nie stał się źródłem drobnoustrojów.
  • Przystawiaj dziecko do piersi lub podawaj mieszankę zgodnie z dotychczasowym sposobem karmienia, jeśli nos jest drożny na tyle, by mogło spokojnie jeść.

Jaki aspirator wybrać?

Rodzaj urządzenia dobierz do wieku dziecka, gęstości wydzieliny i tego, jak niemowlę reaguje na zabieg. Każdy aspirator stosuj zgodnie z instrukcją producenta.

Typ aspiratora Skuteczność Hałas Higiena
Gruszka Najczęściej wystarcza przy niewielkiej ilości wydzieliny, ale daje mniejszą kontrolę nad usuwaniem gęstego kataru Cicha Trudniejsza do dokładnego umycia, jeśli nie można jej rozłożyć
Aspirator ustny Siła ssania zależy od osoby wykonującej zabieg, co pozwala ją stopniować Zwykle cichy Wymaga prawidłowo założonego filtra i mycia elementów mających kontakt z wydzieliną
Aspirator elektryczny Zapewnia stałą siłę ssania, ale należy zachować szczególną ostrożność Od cichego do głośnego, zależnie od modelu Elementy mające kontakt z wydzieliną trzeba rozmontować i umyć po każdym użyciu

Jak odciągać katar niemowlakowi krok po kroku?

  1. Umyj ręce i przygotuj sól fizjologiczną oraz aspirator. Sprawdź, czy urządzenie jest czyste i kompletne.
  2. Połóż dziecko na plecach. Głowę możesz lekko ustabilizować dłonią, ale nie odchylaj jej mocno do tyłu.
  3. Nawilż obie dziurki nosa kroplami lub delikatnym aerozolem. Przy gęstej wydzielinie odczekaj chwilę, aby sól mogła ją rozrzedzić.
  4. Upewnij się, że dziecko ma otwartą buzię. Jest to szczególnie ważne, ponieważ otwarte usta pomagają wyrównać ciśnienie podczas odsysania.
  5. Przyłóż końcówkę aspiratora do wejścia do jednej dziurki nosa. Nie wkładaj jej głęboko i nie dociskaj mocno do śluzówki.
  6. Włącz urządzenie lub rozpocznij delikatne ssanie zgodnie z jego instrukcją. Wykonuj krótkie serie, obserwując reakcję dziecka.
  7. Wyjmij końcówkę, wytrzyj ją i powtórz czynność po drugiej stronie. Jeśli wydzielina nadal jest gęsta, ponownie nawilż nos zamiast zwiększać siłę ssania.
  8. Po zabiegu możesz ponownie zastosować sól fizjologiczną, jeśli śluzówka jest sucha lub podrażniona.
  9. Rozmontuj aspirator i umyj wszystkie części mające kontakt z wydzieliną zgodnie z instrukcją producenta. Pozostaw je do całkowitego wyschnięcia.

Nie używaj aspiratora, gdy buzia dziecka jest zamknięta. Odsysanie przy zamkniętych ustach może powodować niekorzystną różnicę ciśnień i zwiększać ryzyko podrażnienia oraz dolegliwości w obrębie uszu. Nie próbuj też usuwać wydzieliny na siłę, jeśli dziecko gwałtownie płacze, krztusi się albo zabieg wywołuje silny stres. Zrób przerwę i uspokój niemowlę.

Odciągaj katar w miarę potrzeb, szczególnie przed karmieniem i snem, jeśli zalegająca wydzielina rzeczywiście utrudnia te czynności. Zbyt częste lub agresywne oczyszczanie może podrażnić nos i nasilić obrzęk. Nie ma potrzeby odciągać wodnistej wydzieliny, która sama wypływa i nie blokuje nosa.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

U noworodka nawet pozornie łagodny katar warto omówić z lekarzem, jeśli szybko się nasila lub utrudnia karmienie. Pilnej konsultacji wymagają między innymi:

  • gorączka, wysypka, wyraźna senność albo pogorszenie ogólnego stanu dziecka,
  • trudności w oddychaniu, sinienie ust, wciąganie skóry między żebrami lub przerwy w oddychaniu,
  • odmowa jedzenia, znacznie mniej mokrych pieluch albo inne objawy odwodnienia,
  • krew w wydzielinie, wydzielina o nieprzyjemnym zapachu lub katar tylko z jednej dziurki nosa,
  • utrzymywanie się objawów dłużej niż około tydzień albo ich wyraźne pogarszanie się.

Nie stosuj samodzielnie kropli obkurczających błonę śluzową nosa, takich jak oksymetazolina. U najmłodszych dzieci ich użycie zależy od wieku, stężenia i zaleceń lekarza. Preparaty tego typu mogą być stosowane wyłącznie doraźnie i przez czas określony w ulotce lub przez specjalistę.

Podczas snu dziecko nadal układaj na plecach, na równej i twardej powierzchni. Nie podkładaj poduszki, ręcznika ani klinu i nie unoś materaca – zmiana pozycji snu zwiększa ryzyko zdarzeń związanych z SIDS. Udrożnij nos przed położeniem dziecka, ale nie zastępuj bezpiecznego miejsca do snu żadnym podwyższeniem.

Najważniejsza kolejność to: nawilżenie nosa, otwarta buzia, delikatne i krótkie odciąganie oraz dokładne umycie aspiratora po każdym użyciu. Jeśli katar utrudnia oddychanie lub karmienie mimo tych działań, potrzebna jest ocena pediatry.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

Czytaj dalej w tym dziale