Choroby i infekcje

Ospa wietrzna u dziecka – przebieg dzień po dniu

Napisał(a) 6 min czytania
Chore dziecko w łóżku

Ospa wietrzna u dziecka zwykle trwa od 7 do 14 dni. Najpierw mogą pojawić się gorączka i gorsze samopoczucie, następnie wysypka wysiewająca się falami, a na końcu pęcherzyki zasychają w strupy. Najważniejsze w opiece domowej są higiena skóry, łagodzenie świądu, nawodnienie i obserwacja stanu dziecka. Przy ospie nie podawaj ibuprofenu ani aspiryny – lekiem przeciwgorączkowym pierwszego wyboru jest paracetamol.

Co dzieje się przed pojawieniem się wysypki?

Ospa wietrzna to zakaźna choroba wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca, czyli Varicella zoster virus (VZV). Okres wylęgania trwa zwykle od 10 do 21 dni. W tym czasie dziecko zazwyczaj nie ma objawów, ale po kontakcie z osobą chorą trzeba liczyć się z możliwością późniejszego zachorowania.

Dziecko zaczyna zakażać około 2 dni przed pojawieniem się wysypki. Zakaźność utrzymuje się do chwili, gdy wszystkie pęcherzyki zaschną i pokryją się strupkami. Z tego powodu podejrzenie ospy należy zgłosić przychodni przed wizytą, aby nie narażać innych dzieci.

Etap Czas Główne objawy
Inkubacja 10–21 dni od zakażenia Zwykle brak objawów
Faza prodromalna 1–2 dni Gorączka, osłabienie, rozdrażnienie, mniejszy apetyt
Aktywna wysypka około 4–7 dni Plamki, grudki, pęcherzyki, świąd i nowe rzuty wysypki
Gojenie około 7–14 dni Zasychanie zmian, strupki i stopniowa regeneracja skóry

Ospa wietrzna u dziecka – przebieg dzień po dniu

Poniższy opis pokazuje typowy przebieg choroby. Poszczególne etapy mogą przesuwać się o kilka dni, a nasilenie objawów jest różne. U dziecka szczepionego wysypka może być mniej liczna i krótsza. Najważniejszy pozostaje ogólny stan dziecka, a nie sama liczba krostek.

  1. Dni 1–2 – pierwsze objawy. Dziecko może być rozdrażnione, senne lub osłabione. Pojawia się gorączka, ból głowy, mniejszy apetyt, czasem ból gardła, katar albo kaszel. U części dzieci pierwszym objawem jest od razu wysypka.
  2. Dni 2–3 – pierwsze zmiany skórne. Na tułowiu, plecach, brzuchu, twarzy lub owłosionej skórze głowy pojawiają się czerwone plamki i grudki. W ciągu kilku do kilkunastu godzin mogą przekształcić się w swędzące pęcherzyki z przejrzystym płynem.
  3. Dni 3–5 – wysypka wysiewa się falami. W tym samym czasie na skórze widać plamki, grudki, pęcherzyki i pierwsze strupki. Taki różnorodny obraz nazywa się czasem „obrazem gwiaździstego nieba” i jest typowy dla ospy. Zmiany mogą wystąpić także w jamie ustnej, na spojówkach lub w okolicy narządów płciowych.
  4. Dni 5–7 – pojawiają się kolejne pęcherzyki. Jedne wykwity zaczynają zasychać, podczas gdy inne dopiero się rozwijają. Świąd bywa wtedy najbardziej dokuczliwy. Dziecko może nadal mieć stan podgorączkowy lub gorączkę.
  5. Dni 6–8 – wysychanie zmian. Pęcherzyki mętnieją, pękają albo samoistnie zasychają, tworząc strupki. Jeśli po około tygodniu gorączka nadal jest wysoka, wraca po okresie poprawy albo dziecko wyraźnie słabnie, potrzebna jest konsultacja lekarska.
  6. Dni 9–10 – mniej nowych zmian. Wysypka zwykle przestaje się intensywnie pojawiać, a większość pęcherzyków jest pokryta strupkami. Dziecko nadal może odczuwać świąd, dlatego nie powinno rozdrapywać skóry.
  7. Dni 11–14 – gojenie. Strupki stopniowo odpadają, a skóra się regeneruje. Dziecko przestaje być zakaźne dopiero wtedy, gdy wszystkie zmiany są zaschnięte. Samo odpadanie strupków może potrwać dłużej niż dwa tygodnie, zwłaszcza gdy zmiany były liczne lub rozdrapane.

Jak opiekować się dzieckiem w domu?

Świąd i higiena skóry

Codzienna, krótka kąpiel w letniej wodzie pomaga oczyścić skórę i może zmniejszyć świąd. Po myciu skórę trzeba delikatnie osuszyć przez przykładanie czystego ręcznika, bez pocierania. Ubrania powinny być luźne i przewiewne. Dziecku należy krótko obciąć paznokcie, a u małych dzieci można rozważyć miękkie rękawiczki na noc.

W łagodzeniu świądu lekarz może zalecić lek przeciwhistaminowy dostosowany do wieku i masy ciała dziecka. Pomocne bywa także krótkie chłodzenie skóry. Nie stosuj samodzielnie preparatów, które utrudniają ocenę zmian. Szczególnie nie zaleca się pudrów, ponieważ mogą sprzyjać nadkażeniu i gromadzić się na wilgotnej skórze.

Najważniejsze zasady pielęgnacji obejmują:

  • Myj ręce przed i po kontakcie ze zmianami skórnymi.
  • Wykonuj krótkie kąpiele w letniej wodzie, a skórę osuszaj bez pocierania.
  • Zakładaj dziecku luźne, przewiewne ubrania i utrzymuj w pokoju umiarkowaną temperaturę.
  • Nie pozwalaj na rozdrapywanie pęcherzyków, ponieważ zwiększa to ryzyko zakażenia i blizn.
  • Dbaj o picie, zwłaszcza gdy dziecko ma gorączkę albo bolesne zmiany w jamie ustnej.

Leki przeciwgorączkowe

Przy gorączce lub bólu można stosować paracetamol, zgodnie z dawkowaniem zaleconym dla dziecka. Nie podawaj ibuprofenu ani innych leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych bez wyraźnego zalecenia lekarza. Przy ospie wiąże się je ze zwiększonym ryzykiem ciężkich nadkażeń bakteryjnych skóry.

Aspiryna jest przeciwwskazana u dzieci z infekcją wirusową, ponieważ jej stosowanie może wiązać się z ryzykiem zespołu Reye’a. Jeśli ibuprofen został podany zanim pojawiła się wysypka, nie oznacza to automatycznie powikłania, ale trzeba poinformować o tym lekarza i nie podawać kolejnych dawek bez konsultacji.

Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja lekarska?

Większość dzieci przechodzi ospę łagodnie, jednak powikłania mogą dotyczyć także wcześniej zdrowych pacjentów. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli przebieg choroby odbiega od spodziewanego lub dziecko należy do grupy ryzyka, na przykład ma obniżoną odporność albo atopowe zapalenie skóry.

Szczególnej uwagi wymagają następujące objawy:

  • Wysoka gorączka utrzymująca się po około tygodniu, powracająca po poprawie albo połączona z wyraźnym pogorszeniem stanu dziecka.
  • Zmiany skórne, które stają się bardzo czerwone, ciepłe, bolesne, obrzęknięte lub zaczynają wydzielać ropę.
  • Trudności w piciu, bardzo mała ilość oddawanego moczu, nasilona senność albo inne objawy odwodnienia.
  • Zaburzenia równowagi, drżenie, silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub nietypowa senność.
  • Kaszel z dusznością, ból w klatce piersiowej albo trudności w oddychaniu.
  • Zmiany w okolicy oka, pogorszenie widzenia lub silny ból oka.

Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać powikłań na podstawie zdjęć w internecie. Jeśli dziecko wygląda na ciężko chore, ma problemy z oddychaniem, zaburzenia świadomości lub gwałtownie się pogarsza, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Najważniejsze mity i fakty

„Ospa party” uodparnia bez ryzyka

Celowe narażanie dziecka na zakażenie nie jest bezpieczną metodą profilaktyki. Nawet jeśli ospa u większości dzieci przebiega łagodnie, nie da się wcześniej przewidzieć, czy wystąpi nadkażenie skóry, odwodnienie lub inne powikłanie. Chore dziecko powinno pozostać w domu i nie kontaktować się z osobami, dla których zakażenie może być szczególnie niebezpieczne.

Ospę przechodzi się tylko raz

Po przechorowaniu zwykle powstaje trwała odporność i ponowne zachorowanie jest rzadkie. Wyjątki mogą dotyczyć osób z głębokimi zaburzeniami odporności. Wirus VZV pozostaje jednak w organizmie w stanie uśpienia i po latach może reaktywować się jako półpasiec. Kontakt dziecka bez odporności z osobą chorą na półpasiec może wywołać ospę wietrzną, nie półpasiec.

Szczepienie leczy trwającą ospę

Szczepionka przeciw ospie wietrznej służy profilaktyce, a nie leczeniu rozwiniętej choroby. Może zapobiec zachorowaniu lub złagodzić przebieg po odpowiednio wczesnym podaniu po kontakcie, dlatego o takiej możliwości trzeba zapytać lekarza. Dwie dawki zapewniają wysoką ochronę, a u osób, które mimo szczepienia zachorują, przebieg zwykle jest łagodniejszy. Aktualne zasady kwalifikacji i finansowania szczepienia należy sprawdzić w przychodni.

Ospa wietrzna najczęściej ustępuje bez trwałych następstw, ale wymaga izolacji, delikatnej pielęgnacji skóry i obserwacji. Jeżeli gorączka utrzymuje się po tygodniu, zmiany ropieją albo pojawiają się objawy neurologiczne czy problemy z oddychaniem, nie czekaj na samoistną poprawę i skontaktuj się z lekarzem.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

Czytaj dalej w tym dziale