Poród

Krew pępowinowa – czy warto ją przechować?

Napisał(a) 6 min czytania
Noworodek

Krew pępowinowa jest źródłem krwiotwórczych komórek macierzystych wykorzystywanych w standardowych przeszczepieniach, ale jej przechowywanie nie daje gwarancji leczenia każdej choroby. To forma biologicznego zabezpieczenia, za którą rodzice płacą z własnej kieszeni, przy stosunkowo małym prawdopodobieństwie wykorzystania własnej próbki.

Dlaczego ta decyzja wymaga chłodnej oceny?

Bankowanie krwi pępowinowej łączy realną wartość medyczną z obietnicą przyszłego zastosowania, którego nie da się dziś przewidzieć. Krew pępowinowa jest wykorzystywana w transplantologii od dziesięcioleci, przede wszystkim jako źródło krwiotwórczych komórek macierzystych. Nie oznacza to jednak, że przechowywana próbka będzie potrzebna konkretnemu dziecku ani że zadziała w każdej chorobie.

Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii. Przeszczepienia komórek krwiotwórczych w wielu chorobach krwi i układu odpornościowego są uznaną metodą leczenia. Z kolei zastosowania w medycynie regeneracyjnej, między innymi w chorobach neurologicznych, autoimmunologicznych czy uszkodzeniach tkanek, pozostają w dużej mierze przedmiotem badań. Reklama banku nie powinna zacierać tej granicy.

Co można leczyć komórkami z krwi pępowinowej?

Krew pępowinowa zawiera krwiotwórcze komórki macierzyste, czyli komórki zdolne do odtworzenia układu krwiotwórczego i odpornościowego. Wykorzystuje się je w przeszczepieniach autologicznych, gdy dawca jest jednocześnie biorcą, oraz allogenicznych, gdy komórki pochodzą od innej osoby, na przykład rodzeństwa lub dawcy niespokrewnionego.

Według przywoływanych klasyfikacji komórki krwiotwórcze są stosowane w leczeniu ponad 80 ciężkich jednostek chorobowych. Najważniejsze grupy wskazań obejmują:

  • nowotwory układu krwiotwórczego, w tym wybrane białaczki, chłoniaki i szpiczaki
  • niewydolność lub aplazję szpiku
  • wrodzone niedobory odporności
  • choroby metaboliczne i niektóre hemoglobinopatie

To są zastosowania związane z transplantologią, a nie uniwersalną terapią komórkową. Badania obejmują także wykorzystanie komórek z krwi pępowinowej i tkanek okołoporodowych w medycynie regeneracyjnej. Dotyczy to między innymi udaru, mózgowego porażenia dziecięcego, cukrzycy, chorób zapalnych jelit czy chorób stawów, lecz sam udział w badaniu klinicznym nie oznacza potwierdzonego leczenia.

Od krwi pępowinowej należy też odróżnić sznur pępowinowy. Jego tkanka jest źródłem mezenchymalnych komórek macierzystych, które bada się pod kątem działania przeciwzapalnego i odbudowy tkanek. Przechowywanie sznura pępowinowego to zatem osobna usługa, z innymi perspektywami medycznymi niż bankowanie krwi.

Krew pępowinowa a szpik kostny – czym różnią się te źródła?

Oba materiały dostarczają krwiotwórczych komórek macierzystych, ale różnią się sposobem pobrania, dostępnością i liczbą komórek w pojedynczej jednostce. Zgodność tkankowa jest określana między innymi przez układ HLA, czyli zestaw cech ważnych przy doborze dawcy i biorcy. W przypadku krwi pępowinowej dopuszcza się zwykle nieco mniejszą zgodność niż przy klasycznym przeszczepieniu od dawcy dorosłego.

Cecha Krew pępowinowa Szpik kostny
Pobranie Po urodzeniu dziecka i przecięciu pępowiny, bez dodatkowego zabiegu u matki lub dziecka Od dawcy podczas procedury medycznej, zwykle w znieczuleniu
Wymagana zgodność HLA Może być mniejsza, co ułatwia znalezienie zgodnej jednostki Zwykle wymaga większej zgodności dawcy i biorcy
Dostępność Po zdeponowaniu jest gotowa do użycia, jeśli spełnia kryteria jakości Wymaga dostępności i aktualnego stanu zdrowia dawcy
Ilość materiału Zawiera mniej komórek, dlatego znaczenie ma masa biorcy i liczba komórek w próbce Zwykle pozwala pobrać większą liczbę komórek

Mniejsza liczba komórek w próbce może ograniczać jej zastosowanie u większych pacjentów. Rozwijane są jednak metody namnażania komórek. FDA dopuściła w Stanach Zjednoczonych produkt Omisirge, oparty na namnażaniu komórek z krwi pępowinowej. Nie oznacza to automatycznie, że każda przechowywana próbka może być w ten sposób wykorzystana ani że rozwiązanie ma taki sam status w każdym kraju.

Jak wygląda pobranie i przechowywanie?

Pobranie odbywa się po urodzeniu dziecka, po odpępnieniu, z fragmentu pępowiny pozostającego przy łożysku. Nie pobiera się krwi z organizmu noworodka ani matki. Procedura nie powinna wpływać na sposób prowadzenia porodu, a jej wykonanie należy do przeszkolonego personelu.

Typowy przebieg wygląda następująco:

  1. Rodzice podpisują umowę z bankiem i otrzymują zestaw pobraniowy.
  2. Zestaw trafia do torby porodowej i jest przekazywany położnej lub lekarzowi.
  3. Po porodzie personel pobiera krew z odciętej pępowiny.
  4. Materiał jest odbierany ze szpitala i transportowany do laboratorium.
  5. Laboratorium ocenia próbkę, wykonuje wymagane badania i kwalifikuje ją do zamrożenia.

Opóźnione odpępnienie nie musi wykluczać pobrania. W praktyce czas oczekiwania może wynosić od około jednej do kilku minut, zależnie od stanu matki i dziecka oraz procedur szpitala. Priorytetem pozostaje bezpieczeństwo położnicze, dlatego ostateczną decyzję podejmuje personel medyczny.

Jakie są ograniczenia i koszty?

Największym argumentem przeciw prywatnemu bankowaniu jest relacja między kosztem a prawdopodobieństwem wykorzystania własnej próbki. W przywoływanych danych szansa użycia krwiotwórczych komórek z krwi pępowinowej wynosi około 1:100. To wartość orientacyjna, zależna od sposobu liczenia, populacji i tego, czy analizuje się wyłącznie zastosowanie autologiczne.

Przechowywanie jest usługą prywatną. Opłata może obejmować przygotowanie zestawu, pobranie, transport, badania laboratoryjne, preparatykę oraz przechowywanie materiału. Cenniki banków różnią się, dlatego przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić pełny koszt, czas przechowywania, opłaty roczne i zasady postępowania, jeśli próbka nie spełni kryteriów jakości.

Istnieją także ograniczenia biologiczne. W niektórych chorobach własna krew pępowinowa może nie być zalecana, ponieważ może zawierać tę samą predyspozycję genetyczną lub nieprawidłowe komórki, które przyczyniły się do rozwoju choroby. W takiej sytuacji potrzebny bywa materiał od innego dawcy. Przechowywanie próbki nie zastępuje więc rejestru dawców ani poszukiwania zgodnego przeszczepu.

Bank prywatny przechowuje materiał na potrzeby konkretnej rodziny, zwykle za opłatą i z zachowaniem praw rodziców lub dziecka określonych w umowie. Bank publiczny gromadzi przekazane jednostki dla pacjentów, którzy potrzebują przeszczepienia i znajdą odpowiednią zgodność. Model prywatny nie jest z definicji oszustwem, ale jest usługą o niepewnym, odroczonym zastosowaniu. Publiczne bankowanie zwiększa z kolei pulę materiału dostępnego dla wielu chorych, choć dostępność takiej opcji zależy od organizacji systemu w danym kraju.

Przechowywanie krwi pępowinowej może zabezpieczać przyszłą możliwość leczenia, ale nie zabezpiecza przed zachorowaniem i nie gwarantuje skutecznej terapii.

Kiedy taka decyzja może mieć sens?

Rozważenie prywatnego bankowania jest bardziej uzasadnione, gdy w rodzinie występowała choroba, w której przeszczepienie komórek krwiotwórczych może mieć zastosowanie, albo gdy lekarz wskazuje konkretne ryzyko medyczne. W takiej sytuacji decyzję warto omówić z hematologiem lub położnikiem, a nie opierać jej wyłącznie na materiałach marketingowych.

W pozostałych przypadkach jest to przede wszystkim wybór finansowy i osobisty. Przed podpisaniem umowy rodzice powinni ocenić:

  • czy koszt początkowy i opłaty za przechowywanie mieszczą się w budżecie bez rezygnacji z bieżącej opieki medycznej
  • czy akceptują małe prawdopodobieństwo wykorzystania własnej próbki
  • czy rozumieją różnicę między potwierdzonymi przeszczepieniami a terapiami eksperymentalnymi
  • czy sprawdzili warunki umowy, jakość laboratorium i procedurę na wypadek niezakwalifikowania materiału

Krew pępowinowa – czy warto ją przechować? Dla rodziny z konkretnym wskazaniem medycznym może być cennym zasobem. Dla zdrowego dziecka bez obciążającej historii rodzinnej pozostaje raczej formą biologicznego ubezpieczenia, którego prawdopodobnie nigdy nie trzeba będzie wykorzystać. Decyzja może być rozsądna, jeśli rodzice świadomie akceptują koszt i ograniczenia, ale nie powinna wynikać z obietnicy „leku na wszystko”.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku obciążeń rodzinnych lub rozważania przeszczepienia decyzję należy omówić z położnikiem, hematologiem albo innym specjalistą zajmującym się transplantologią.

Czytaj dalej w tym dziale