Choroby i infekcje

Anemia u niemowlaka – przyczyny, objawy i leczenie

Napisał(a) 5 min czytania
Niemowlę podczas wizyty u lekarza

Anemia u niemowlaka nie zawsze oznacza chorobę. W 2.–3. miesiącu życia może pojawić się niedokrwistość fizjologiczna, będąca naturalną reakcją organizmu na życie poza łonem matki. Nie każda bladość świadczy jednak o niedoborze żelaza – rozpoznanie wymaga badania krwi i oceny przez pediatrę.

Dlaczego niemowlęta mają niższą hemoglobinę?

Po urodzeniu organizm dziecka przystosowuje się do samodzielnego oddychania. Zmienia się między innymi sposób produkcji krwinek czerwonych, a stężenie hemoglobiny stopniowo się obniża. Najniższe wartości przypadają zwykle na 2.–3. miesiąc życia. Ten etap określa się jako niedokrwistość fizjologiczną pierwszego kwartału.

U zdrowego niemowlęcia jest to zazwyczaj przejściowy proces adaptacyjny, który nie wymaga leczenia. Po 3. miesiącu liczba krwinek czerwonych zaczyna stopniowo rosnąć. Z czasem wyczerpują się jednak zapasy żelaza zgromadzone pod koniec ciąży, dlatego znaczenie mają między innymi stan zdrowia matki, sposób żywienia dziecka, tempo wzrostu oraz moment urodzenia.

Inaczej wygląda niedokrwistość patologiczna, na przykład związana z niedoborem żelaza. Może prowadzić do obniżenia hemoglobiny i zaburzać transport tlenu do tkanek. Długotrwały, nieleczony niedobór wymaga kontroli lekarskiej, ponieważ w okresie niemowlęcym może niekorzystnie wpływać na rozwój dziecka.

Niedokrwistości fizjologicznej nie należy utożsamiać z niedoborem żelaza. O tym, czy wynik morfologii jest prawidłowy, decydują normy odpowiednie dla wieku oraz całościowa ocena dziecka.

Jak rozpoznać anemię u niemowlaka?

Objawy zależą od stopnia niedokrwistości, tempa jej narastania i wieku dziecka. Początkowo mogą być mało charakterystyczne. Sama bladość skóry nie wystarcza do rozpoznania, ponieważ zależy także od oświetlenia, temperatury i naturalnego kolorytu niemowlęcia.

Objaw Co może sugerować Kiedy skonsultować z lekarzem
Gorszy apetyt lub wolniejsze przybieranie na masie Możliwy niedobór żelaza albo inny problem zdrowotny Gdy zmiana utrzymuje się, dziecko je wyraźnie mniej lub słabiej rośnie
Bladość skóry, ust lub błon śluzowych Możliwą niedokrwistość, ale także inne przyczyny niezwiązane z anemią Gdy bladość jest stała albo towarzyszy jej osłabienie
Apatia, senność, rozdrażnienie lub zaburzenia snu Obniżoną tolerancję niedoboru tlenu lub inną chorobę Gdy zachowanie dziecka wyraźnie różni się od dotychczasowego
Przyspieszone bicie serca lub duszność Bardziej nasilone zaburzenia transportu tlenu Wymaga pilnego kontaktu z lekarzem, szczególnie przy osłabieniu lub sinieniu

Niemowlę z podejrzeniem niedokrwistości powinno zostać zbadane przez pediatrę. Wyraźna duszność, sinienie, trudność w wybudzeniu, skrajna senność albo nagłe pogorszenie stanu dziecka wymagają pilnej pomocy medycznej.

Skąd bierze się niedobór żelaza?

Najczęstszą przyczyną anemii u niemowląt jest niedobór żelaza. Dziecko szybko rośnie, więc jego zapotrzebowanie stopniowo zwiększa się. Początkowo korzysta z zapasów zgromadzonych w życiu płodowym, a później coraz większe znaczenie ma sposób żywienia i wchłanianie składników odżywczych.

Na większe ryzyko niedokrwistości narażone są szczególnie:

  • Wcześniaki – mają krótszy czas na zgromadzenie zapasów żelaza przed urodzeniem.
  • Dzieci z ciąż mnogich – zapasy składników odżywczych mogą być mniejsze.
  • Niemowlęta matek, u których w ciąży występowała niedokrwistość – znaczenie ma między innymi poziom żelaza w okresie ciąży.
  • Dzieci, które utraciły krew w okresie okołoporodowym lub noworodkowym – dotyczy to także sytuacji wymagających częstego pobierania krwi.
  • Niemowlęta ze słabymi przyrostami masy ciała lub problemami z karmieniem – ich podaż i wykorzystanie składników odżywczych mogą być niewystarczające.

Żelazo może też słabiej wchłaniać się z przewodu pokarmowego. Taką możliwość lekarz bierze pod uwagę między innymi przy objawach choroby przewodu pokarmowego, alergii na białka mleka krowiego czy celiakii. W razie utrzymujących się objawów nie należy zakładać, że przyczyną jest wyłącznie dieta.

Jak dieta pomaga zapobiegać anemii?

Po 6. miesiącu życia, zgodnie z gotowością dziecka do przyjmowania pokarmów, wprowadza się produkty uzupełniające. Powinny wśród nich znaleźć się źródła żelaza, ponieważ samo mleko może nie pokrywać rosnącego zapotrzebowania niemowlęcia. Dieta pełni przede wszystkim funkcję profilaktyczną. Przy potwierdzonej niedokrwistości nie zastępuje diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza.

W jadłospisie niemowlęcia można uwzględniać następujące rozwiązania:

  • Rozdrobnione mięso, w tym mięso drobiowe i czerwone, zgodnie z zasadami rozszerzania diety.
  • Żółtko jaja oraz inne produkty uzupełniające dostosowane do wieku dziecka.
  • Produkty roślinne zawierające żelazo, takie jak strączki, podawane w formie bezpiecznej dla niemowlęcia.
  • Warzywa i owoce bogate w witaminę C, na przykład brokuły, paprykę, kiwi lub owoce jagodowe, ponieważ ułatwia ona wchłanianie żelaza.

Wchłanianie żelaza może być słabsze, gdy posiłek zawiera dużo składników wiążących ten pierwiastek. Znaczenie mają przede wszystkim wapń, fityniany, fosforany i taniny obecne między innymi w herbacie. Dlatego nie warto podawać niemowlęciu herbaty jako napoju ani opierać jadłospisu na produktach, które wypierają źródła żelaza.

Późne zaciskanie pępowiny może zwiększać zapas żelaza u noworodka, ale o sposobie postępowania podczas porodu decyduje personel medyczny. Nie jest to metoda, którą rodzic może zastosować samodzielnie po narodzinach.

Jak wygląda diagnostyka i leczenie?

Podstawą rozpoznania jest morfologia krwi. Lekarz ocenia między innymi stężenie hemoglobiny, liczbę krwinek czerwonych, ich wielkość i pozostałe parametry. Wynik interpretuje się według wieku dziecka, ponieważ zakresy prawidłowe zmieniają się w pierwszych miesiącach życia.

W zależności od obrazu klinicznego pediatra może zlecić także oznaczenie ferrytyny, czyli wskaźnika zapasów żelaza, poziomu żelaza w surowicy oraz liczby retikulocytów. Przy bardziej złożonych objawach potrzebne bywają kolejne badania. Nie należy jednak wykonywać rozbudowanego panelu na własną rękę, ponieważ dobór testów zależy od wywiadu i badania dziecka.

Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia niedokrwistości. Przy potwierdzonym niedoborze lekarz może zalecić preparat żelaza oraz kontrolę wyników. Nie podawaj żelaza bez konsultacji, ponieważ nie każda anemia wynika z jego niedoboru, a niewłaściwe leczenie może opóźnić rozpoznanie innej przyczyny.

Co zrobić, gdy podejrzewasz anemię u niemowlaka?

Postępowanie powinno przebiegać w uporządkowany sposób:

  1. Obserwuj, czy bladości towarzyszą gorszy apetyt, apatia, zaburzenia snu, wolniejsze przybieranie na masie lub przyspieszony oddech.
  2. Umów wizytę u pediatry, zwłaszcza gdy objawy utrzymują się albo dziecko należy do grupy ryzyka.
  3. Wykonaj zaleconą morfologię i ewentualne badania dodatkowe.
  4. Pozostaw interpretację wyników oraz decyzję o leczeniu lekarzowi, który uwzględni wiek, rozwój i stan kliniczny dziecka.

Łagodna bladość bez innych niepokojących objawów nie musi oznaczać anemii, ale utrzymujące się zmiany zachowania, problemy z karmieniem lub słabe przyrosty masy ciała wymagają oceny. Najbezpieczniejsza droga to konsultacja i właściwie dobrana morfologia, a nie samodzielna suplementacja.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

Czytaj dalej w tym dziale