Szczepienia

Szczepienie na ospę wietrzną – przebieg i odczyny poszczepienne

Napisał(a) 5 min czytania
Dziecko podczas szczepienia

Szczepienie przeciw ospie wietrznej jest bardzo skuteczną ochroną przed zachorowaniem i ciężkimi powikłaniami. Po dwóch dawkach skuteczność przekracza 95%, a ewentualne odczyny poszczepienne są zwykle łagodne i przemijające. Najczęściej pojawiają się ból lub obrzęk w miejscu wkłucia, przejściowa gorączka albo kilka zmian skórnych.

Jak wygląda szczepienie przeciw ospie wietrznej?

Szczepionka zawiera żywy, ale osłabiony szczep wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV). U zdrowej osoby nie wywołuje on typowej ospy, lecz pobudza układ odpornościowy do wytworzenia ochrony. Dzięki temu ryzyko zachorowania i powikłań, takich jak zakażenia bakteryjne skóry czy powikłania neurologiczne, wyraźnie się zmniejsza.

Pełny schemat obejmuje dwie dawki w odstępie co najmniej 6 tygodni. Jeżeli druga dawka nie została podana w zaplanowanym terminie, nie trzeba rozpoczynać cyklu od początku. Lekarz ustala dalsze postępowanie podczas kwalifikacji.

Wizyta szczepienna przebiega zwykle w następujących etapach:

  1. Kwalifikacja lekarska – lekarz ocenia stan zdrowia, przebyte choroby, przyjmowane leki, wcześniejsze szczepienia i ewentualne przeciwwskazania.
  2. Podanie preparatu – szczepionkę podaje się w zastrzyku podskórnym.
  3. Obserwacja po szczepieniu – po podaniu preparatu pacjent pozostaje przez określony czas w placówce, aby personel mógł zareagować na bardzo rzadką natychmiastową reakcję alergiczną.
  4. Ustalenie terminu kolejnej dawki – druga dawka jest potrzebna do uzyskania możliwie pełnej ochrony.

Szczepionkę można podać podczas tej samej wizyty co inne preparaty. Jeżeli chodzi o inną szczepionkę żywą, można zastosować ją tego samego dnia albo zachować między podaniami odstęp wynoszący co najmniej 4 tygodnie. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz.

Jakie odczyny poszczepienne mogą wystąpić?

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) po szczepieniu przeciw ospie wietrznej występują zwykle rzadko i mają łagodny przebieg. Trzeba rozdzielić reakcje miejscowe, związane bezpośrednio z wkłuciem, od objawów ogólnoustrojowych, które mogą pojawić się z opóźnieniem.

Rodzaj odczynu Czas wystąpienia Charakterystyka
Ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia Zwykle w pierwszej dobie Najczęstsza reakcja miejscowa. Zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni.
Gorączka Najczęściej 7–21 dni po szczepieniu Przemijająca, częstsza po pierwszej dawce. Może towarzyszyć jej gorsze samopoczucie.
Nieliczne zmiany skórne Zwykle 5–26 dni po szczepieniu Rzadka, łagodna wysypka w postaci kilku plamek, grudek lub sporadycznie pęcherzyków.

Wysypka poszczepienna wynika z namnażania osłabionego wirusa szczepionkowego. Najczęściej znika bez śladu. Jeśli pojawią się pęcherzykowe zmiany, poinformuj lekarza, ponieważ do czasu ich zaschnięcia może być potrzebne ograniczenie kontaktu z osobami szczególnie podatnymi na ciężki przebieg ospy.

Natychmiastowej konsultacji wymagają objawy sugerujące ciężką reakcję alergiczną, takie jak trudności w oddychaniu, obrzęk twarzy lub gardła, uogólniona pokrzywka, omdlenie albo gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia. Takie reakcje są bardzo rzadkie.

Czy zaszczepione dziecko może zarazić innych?

Ryzyko przeniesienia wirusa szczepionkowego na zdrowe osoby z otoczenia jest minimalne. Sam kontakt z zaszczepionym dzieckiem nie wymaga izolacji, rezygnacji z kąpieli ani ograniczania codziennych aktywności. Dziecko może przebywać z rodzeństwem, kobietą w ciąży czy osobą z obniżoną odpornością.

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której po szczepieniu pojawi się wysypka zawierająca pęcherzyki. Wtedy, do czasu zaschnięcia wszystkich zmian, należy skontaktować się z lekarzem i rozważyć unikanie bezpośredniego kontaktu z osobami z ciężkimi niedoborami odporności, kobietami w ciąży oraz noworodkami. Nie oznacza to jednak, że obecność takich osób w domu jest przeciwwskazaniem do zaszczepienia zdrowego dziecka.

Kto nie powinien otrzymać szczepionki?

Ponieważ jest to szczepionka żywa, przed podaniem lekarz musi wykluczyć sytuacje, w których odpowiedź immunologiczna może być niewystarczająca lub niebezpieczna. Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

  • ciężkie wrodzone lub nabyte niedobory odporności
  • leczenie immunosupresyjne, chemioterapia lub radioterapia
  • niektóre choroby nowotworowe krwi i układu chłonnego, w tym białaczki i chłoniaki
  • ciąża
  • ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce albo na składnik szczepionki

Osoby planujące ciążę powinny ustalić termin szczepienia z lekarzem. Po podaniu szczepionki należy odczekać z zajściem w ciążę przez okres wskazany w aktualnej charakterystyce preparatu i zaleceniach lekarza. Sama ciąża w otoczeniu dziecka nie jest powodem do rezygnacji ze szczepienia.

Przed kwalifikacją trzeba też powiedzieć lekarzowi o niedawno podanych immunoglobulinach, preparatach krwi oraz lekach wpływających na odporność. Istotne jest również stosowanie kwasu acetylosalicylowego. Po szczepieniu przeciw ospie wietrznej nie powinno się go podawać przez 6 tygodni, chyba że lekarz zdecyduje inaczej ze względu na szczególne wskazania.

Jak postępować po szczepieniu?

Po szczepieniu nie są potrzebne szczególne ograniczenia. Dziecko może wrócić do zwykłych aktywności, jeśli dobrze się czuje. W kolejnych tygodniach warto obserwować zarówno miejsce wkłucia, jak i ogólne samopoczucie.

W razie łagodnego odczynu można:

  • zapewnić odpoczynek i odpowiednią ilość płynów
  • nie uciskać ani nie pocierać miejsca wkłucia
  • obserwować temperaturę i zachowanie dziecka
  • skonsultować z lekarzem dobór leku przeciwgorączkowego, jeśli gorączka lub ból powodują wyraźny dyskomfort

Nie podawaj leków zawierających kwas acetylosalicylowy bez wyraźnego zalecenia lekarza. Wysoka lub utrzymująca się gorączka, rozległa wysypka, duszność, obrzęk twarzy albo wyraźne osłabienie wymagają kontaktu z lekarzem.

Dlaczego korzyści ze szczepienia przewyższają ryzyko?

Ospa wietrzna często przebiega łagodnie, ale jej przebiegu nie da się z góry przewidzieć. Powikłania mogą wystąpić także u wcześniej zdrowych dzieci. Szczepienie zmniejsza ryzyko zachorowania o ponad 95%, a jeśli mimo to dojdzie do infekcji, choroba zwykle przebiega łagodniej.

Najważniejsza zasada to prawidłowa kwalifikacja lekarska i przyjęcie obu dawek. Przy takim postępowaniu łagodne, przejściowe odczyny są znacznie mniej obciążające niż ryzyko powikłań związanych z samą ospą wietrzną.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

Czytaj dalej w tym dziale