Szczepienia

Szczepienie na pneumokoki – jaki jest schemat dawkowania?

Napisał(a) 6 min czytania
Szczepienie dziecka

Schemat szczepienia przeciw pneumokokom zależy od wieku, wcześniejszych dawek, rodzaju preparatu oraz chorób zwiększających ryzyko ciężkiego zakażenia. U dzieci stosuje się schematy określone w Programie Szczepień Ochronnych, a u dorosłych najczęściej jedną dawkę PCV-20 albo sekwencję PCV-15 i PPSV-23. Ostateczny wybór wymaga kwalifikacji lekarskiej.

Szybka ściąga – od czego zależy liczba dawek?

Najpierw trzeba ustalić trzy informacje: wiek pacjenta, historię szczepień przeciw pneumokokom oraz obecność chorób przewlekłych lub niedoboru odporności. Szczepionki PCV są skoniugowane i wywołują odpowiedź immunologiczną z pamięcią immunologiczną. PPSV-23 jest szczepionką polisacharydową, obejmującą 23 serotypy, stosowaną głównie jako uzupełnienie ochrony u dorosłych.

  • Niemowlęta i małe dzieci – standardowo szczepienie PCV według schematu 3+1.
  • Dzieci z grup ryzyka – zwykle wymagają pełnego schematu czterech dawek.
  • Dorośli 65+ – najczęściej jedna dawka PCV-20 albo PCV-15, a następnie PPSV-23.
  • Dorośli w wieku 19–64 lat z czynnikami ryzyka – schemat zależy od rodzaju ryzyka i wcześniejszych szczepień.

Szczepienie dzieci przeciw pneumokokom

W Polsce szczepienie dzieci przeciw pneumokokom jest objęte PSO. Przy rozpoczęciu szczepienia w pierwszym półroczu życia standardem dla zdrowych niemowląt jest schemat 3+1, czyli trzy dawki pierwotne i dawka uzupełniająca. Dawki pierwotne podaje się w odstępach co najmniej czterech tygodni, a dawkę przypominającą między 11. a 15. miesiącem życia.

Wiek rozpoczęcia szczepienia Schemat podstawowy Dawka uzupełniająca
Od 6. tygodnia do 6. miesiąca życia 3 dawki PCV w odstępach co najmniej 4 tygodni 1 dawka między 11. a 15. miesiącem życia
Od 7. do ukończenia 11. miesiąca życia 2 dawki PCV w odstępie co najmniej 4 tygodni 1 dawka w 2. roku życia
Od 12. do ukończenia 23. miesiąca życia 2 dawki PCV w odstępie co najmniej 8 tygodni Nie dotyczy
Od 2. do ukończenia 5. roku życia 1 dawka PCV, jeżeli dziecko nie było wcześniej szczepione Nie dotyczy

W przypadku dzieci z grup ryzyka stosuje się schemat czterodawkowy, niezależnie od tego, czy wybrano PCV-10, PCV-13 czy inny preparat dopuszczony do stosowania w danej grupie wieku. Do czynników ryzyka należą między innymi brak śledziony, niedobory odporności, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, implant ślimakowy, przewlekłe choroby serca, płuc lub nerek oraz leczenie immunosupresyjne.

PCV-20 jest zarejestrowana u zdrowych niemowląt rozpoczynających szczepienie od 6. tygodnia życia w schemacie 3+1. Schemat 2+1 dla PCV-20 u niemowląt nie jest obecnie zarejestrowanym schematem w Polsce, dlatego jego zastosowanie miałoby charakter off-label. Nie należy automatycznie przenosić schematu 2+1 z PCV-10 lub PCV-13 na PCV-20.

Szczepienie dorosłych w wieku 65 lat i starszych

U seniorów wybór dawki zależy przede wszystkim od tego, czy pacjent był wcześniej szczepiony PCV-13 lub PPSV-23. U osoby nieszczepionej albo z nieznaną historią szczepień można zastosować jedną dawkę PCV-20. Alternatywą jest PCV-15, po której podaje się PPSV-23.

Historia szczepień Rekomendowany preparat Minimalny odstęp
Brak szczepień lub brak danych 1 dawka PCV-20 albo PCV-15, następnie PPSV-23 PCV-15 i PPSV-23 zwykle po co najmniej 12 miesiącach. Przy niedoborze odporności, wycieku PMR lub implancie ślimakowym można rozważyć odstęp co najmniej 8 tygodni
Wyłącznie PPSV-23 1 dawka PCV-20 albo PCV-15 Co najmniej 12 miesięcy od PPSV-23
Wyłącznie PCV-13 1 dawka PCV-20 albo PPSV-23 Zwykle co najmniej 12 miesięcy od PCV-13. W wybranych grupach wysokiego ryzyka PPSV-23 można podać po co najmniej 8 tygodniach
PCV-13 i PPSV-23, bez dawki PPSV-23 po 65. roku życia Można rozważyć 1 dawkę PCV-20 Co najmniej 5 lat od ostatniej dawki szczepionki przeciw pneumokokom
PCV-13 i PPSV-23, w tym PPSV-23 podana po 65. roku życia Dodatkowa PCV-20 nie jest rutynowo konieczna W indywidualnych przypadkach można ją rozważyć po co najmniej 5 latach

PCV-15 i PPSV-23 nie powinny być podawane podczas tej samej wizyty. Jeśli pacjent otrzymał PPSV-23 przed PCV-15, uzupełnienie ochrony PCV-15 lub PCV-20 rozważa się po upływie co najmniej roku. U osób z niedoborem odporności, wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego lub implantem ślimakowym odstęp może być krótszy, ale wymaga indywidualnej kwalifikacji.

Dorośli w wieku 19–64 lat z grup ryzyka

Szczepienie jest zalecane dorosłym z chorobami lub stanami zwiększającymi ryzyko inwazyjnej choroby pneumokokowej. Dotyczy to między innymi osób z:

  • cukrzycą, przewlekłą chorobą serca, wątroby lub płuc, w tym POChP i astmą;
  • przewlekłą niewydolnością nerek lub zespołem nerczycowym;
  • brakiem śledziony, niedokrwistością sierpowatą albo inną hemoglobinopatią;
  • pierwotnym lub wtórnym niedoborem odporności, zakażeniem HIV, nowotworem albo leczeniem immunosupresyjnym;
  • implantem ślimakowym lub wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • przeszczepieniem narządu, a także osobom palącym papierosy lub z chorobą alkoholową.
Historia szczepień PCV-20 PCV-15 i PPSV-23
Brak szczepień lub brak danych 1 dawka PCV-20 PCV-15, następnie PPSV-23 po co najmniej 12 miesiącach. Przy niedoborze odporności, wycieku PMR lub implancie ślimakowym można rozważyć odstęp co najmniej 8 tygodni
Wyłącznie PPSV-23 1 dawka PCV-20 po co najmniej 12 miesiącach PCV-15 po co najmniej 12 miesiącach
Wyłącznie PCV-13 1 dawka PCV-20 po co najmniej 12 miesiącach PPSV-23 po co najmniej 12 miesiącach, a w części grup wysokiego ryzyka po co najmniej 8 tygodniach
PCV-13 i jedna dawka PPSV-23 1 dawka PCV-20 po co najmniej 5 latach od ostatniego szczepienia Dalsze postępowanie zależy od rodzaju ryzyka i liczby wcześniejszych dawek

U pacjentów z niedoborem odporności, wyciekiem PMR lub implantem ślimakowym krótszy, co najmniej ośmiotygodniowy odstęp między PCV a PPSV-23 może być uzasadniony potrzebą szybszego rozszerzenia ochrony. U osób z samymi chorobami przewlekłymi bez niedoboru odporności zwykle stosuje się odstęp co najmniej roczny.

Zasady podawania i odstępy między preparatami

PCV i PPSV-23 podaje się domięśniowo. Szczepienie przeciw pneumokokom można wykonać o dowolnej porze roku. PCV może być podawana podczas tej samej wizyty co inne szczepionki, między innymi przeciw grypie lub COVID-19, jeśli nie występują przeciwwskazania dotyczące konkretnego preparatu. Szczepionki podaje się wtedy w różne miejsca ciała.

Najważniejsze odstępy zależą od sytuacji klinicznej:

Sytuacja Minimalny odstęp Uwagi
PCV-15 przed PPSV-23 u osoby bez niedoboru odporności Co najmniej 12 miesięcy Dotyczy zwykłego schematu sekwencyjnego
PCV-15 przed PPSV-23 przy niedoborze odporności, wycieku PMR lub implancie ślimakowym Co najmniej 8 tygodni Decyzję podejmuje lekarz
PCV-13 przed PPSV-23 u osoby bez szczególnych czynników ryzyka Zwykle co najmniej 12 miesięcy Historia wcześniejszych dawek może zmienić schemat
PCV-13 przed PPSV-23 w wybranych grupach wysokiego ryzyka Co najmniej 8 tygodni Dotyczy między innymi niedoborów odporności, wycieku PMR i implantu ślimakowego

Kiedy nie podawać szczepionki?

Przeciwwskazania i sytuacje wymagające odroczenia szczepienia obejmują:

  • ciężką reakcję alergiczną po wcześniejszej dawce lub na składnik danego preparatu;
  • ciężką reakcję alergiczną na szczepionkę zawierającą toksoid błoniczy, jeśli dotyczy wybranej PCV;
  • ostrą infekcję przebiegającą z gorączką, gdy lekarz uzna przesunięcie szczepienia za zasadne;
  • nieustaloną historię wcześniejszych szczepień, która wymaga odtworzenia dokumentacji przed wyborem kolejnej dawki.

Łagodna infekcja bez gorączki nie zawsze wyklucza szczepienie, ale decyzję podejmuje osoba kwalifikująca. Szczególnej konsultacji wymagają pacjenci po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, z przewlekłą chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi, w trakcie intensywnego leczenia immunosupresyjnego oraz kobiety w ciąży.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu wcześniejszych dawek. Przed szczepieniem należy przedstawić lekarzowi książeczkę szczepień, dokumentację leczenia i informacje o chorobach przewlekłych. Nie należy samodzielnie dobierać kolejnej dawki PCV ani PPSV-23.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje kwalifikacji lekarskiej. Ostateczny schemat szczepienia należy ustalić z lekarzem na podstawie aktualnego Programu Szczepień Ochronnych, Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz indywidualnej historii szczepień i stanu zdrowia.

Czytaj dalej w tym dziale