Szczepienia

Szczepionki skojarzone czy refundowane – jakie są różnice?

Napisał(a) 5 min czytania
Dziecko podczas szczepienia

Szczepionki refundowane i skojarzone 5w1 lub 6w1 prowadzą do tego samego celu – ochrony dziecka przed chorobami zakaźnymi. Różnią się przede wszystkim komponentem krztuśca, liczbą wkłuć, kosztem oraz profilem niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Czym różnią się szczepionki refundowane od skojarzonych?

Szczepienia refundowane są realizowane w ramach obowiązkowego Programu Szczepień Ochronnych (PSO), bez opłaty za preparat. W podstawowym schemacie stosuje się między innymi szczepionkę DTPw przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz osobne preparaty przeciw poliomyelitis, Hib i WZW B.

Szczepionki skojarzone 5w1 i 6w1 łączą kilka antygenów w jednym preparacie. W zależności od rodzaju chronią przed błonicą, tężcem, krztuścem, poliomyelitis, zakażeniami Hib, a w wariancie 6w1 także przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B. Są zwykle odpłatne, choć w określonych sytuacjach medycznych, na przykład u wcześniaków lub dzieci z przeciwwskazaniami do szczepionki pełnokomórkowej, mogą być dostępne bezpłatnie zgodnie z aktualnym PSO.

Określenia „refundowana” i „skojarzona” opisują różne cechy. Pierwsze odnosi się do sposobu finansowania, drugie do budowy preparatu. Nie każda szczepionka skojarzona jest automatycznie lepsza, a szczepionka refundowana nie jest preparatem gorszej jakości. Obie grupy podlegają wymaganiom dotyczącym jakości, bezpieczeństwa i skuteczności.

Szczepionki refundowane i skojarzone – najważniejsze różnice

Poniższa tabela pokazuje podstawowe różnice między typowym schematem refundowanym a preparatami 5w1 i 6w1:

Cecha Szczepienia refundowane, zwykle DTPw Szczepienia skojarzone 5w1 lub 6w1
Komponent krztuśca Pełnokomórkowy, wP Bezkomórkowy, aP
Liczba wkłuć Większa, ponieważ część szczepień podaje się osobno Mniejsza, kilka ochron łączy jeden preparat
Koszt dla rodzica Zwykle bezpłatny w ramach PSO Zwykle odpłatny, cena zależy od preparatu i apteki
Tiomersal Może występować w niektórych preparatach W typowych preparatach 5w1 i 6w1 nie jest stosowany jako konserwant
Reaktogenność Częściej wywołuje gorączkę i miejscowe odczyny Zwykle powoduje mniej nasilone odczyny związane z komponentem krztuśca

Dokładny skład, wskazania wiekowe i przeciwwskazania zależą od konkretnego produktu. Dlatego przed zakupem lub zmianą preparatu trzeba sprawdzić jego Charakterystykę Produktu Leczniczego (ChPL) i aktualny schemat ustalony przez lekarza.

Dlaczego znaczenie ma komponent krztuśca?

Najważniejsza różnica immunologiczna dotyczy krztuśca. Szczepionki pełnokomórkowe, oznaczane jako wP, zawierają całe, inaktywowane komórki bakterii. Dostarczają wielu antygenów i zwykle wywołują silną odpowiedź immunologiczną, ale częściej powodują przejściowe odczyny po szczepieniu.

Preparaty bezkomórkowe, oznaczane jako aP, zawierają oczyszczone składniki bakterii krztuśca, a nie całe komórki. Ich profil reaktogenności jest zwykle korzystniejszy. U dzieci rzadziej obserwuje się między innymi wysoką gorączkę, silne reakcje miejscowe czy niektóre rzadkie odczyny, choć żadna szczepionka nie eliminuje ryzyka NOP.

Immunogenność oznacza zdolność szczepionki do wywołania odpowiedzi układu odpornościowego, natomiast reaktogenność opisuje skłonność do powodowania odczynów poszczepiennych. Te pojęcia nie są synonimami bezpieczeństwa i skuteczności. Szczepionka może wywoływać silniejszą odpowiedź immunologiczną, a jednocześnie częściej powodować krótkotrwałe objawy miejscowe lub ogólne.

Oba typy preparatów skutecznie chronią przed ciężkim przebiegiem chorób objętych szczepieniem. Różnica polega na profilu odpowiedzi immunologicznej i tolerancji, a nie na podziale na preparaty bezpieczne i niebezpieczne. Ochrona przed krztuścem z czasem słabnie, dlatego w kalendarzu przewidziano kolejne dawki i szczepienia przypominające.

Najczęściej wskazywane cechy obu rozwiązań można ująć następująco:

  • Szczepienia refundowane – nie obciążają budżetu rodziny i zapewniają ochronę zgodną z PSO.
  • Szczepienia refundowane – zawierają pełnokomórkowy komponent krztuśca, który częściej wiąże się z odczynami poszczepiennymi.
  • Szczepionki skojarzone – ograniczają liczbę wkłuć oraz często liczbę wizyt potrzebnych do realizacji schematu.
  • Szczepionki skojarzone – zawierają bezkomórkowy komponent krztuśca, ale wiążą się z kosztem i wymagają zachowania ustalonego schematu dawek.

Sama liczba składników nie oznacza przeciążenia organizmu. Szczepionki 5w1 i 6w1 zawierają oczyszczone antygeny, a nie całe drobnoustroje zdolne do wywołania choroby. O ich zastosowaniu decydują dane z badań klinicznych, rejestracja produktu oraz zalecenia zawarte w PSO i ChPL.

Jak podjąć decyzję?

Wybór warto omówić z pediatrą, uwzględniając nie tylko cenę, lecz także historię zdrowia dziecka i organizację kolejnych wizyt. Przed konsultacją można przygotować następujące pytania:

  • Czy dziecko miało wcześniej nasilony NOP, wysoką gorączkę lub reakcję alergiczną po szczepieniu?
  • Czy w przypadku tego dziecka lekarz widzi wskazania do zastosowania komponentu bezkomórkowego?
  • Ile wkłuć i wizyt obejmuje każdy z możliwych schematów?
  • Czy wybrany preparat jest dostępny w przychodni lub aptece i jak należy go przechowywać?
  • Czy koszt całego cyklu mieści się w budżecie rodziny?
  • Co zrobić, jeśli konkretna szczepionka będzie czasowo niedostępna albo termin dawki trzeba będzie przesunąć?

Dla jednej rodziny najważniejszy będzie koszt, dla innej mniejsza liczba wkłuć, a dla jeszcze innej wcześniejsza reakcja dziecka na szczepionki. W razie opóźnienia lub braku danego preparatu nie należy samodzielnie zmieniać schematu. Lekarz może ocenić, czy możliwe jest zastosowanie innego produktu albo kontynuowanie szczepień inną drogą.

Która opcja będzie lepsza dla dziecka?

Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla wszystkich dzieci. Szczepionki refundowane są rozwiązaniem zgodnym z obowiązkowym programem i nie wymagają dodatkowej opłaty. Preparaty skojarzone zmniejszają liczbę wkłuć i zwykle mają korzystniejszy profil reaktogenności dzięki bezkomórkowemu komponentowi krztuśca, ale są odpłatne.

Najrozsądniejszy wybór to taki, który uwzględnia stan zdrowia dziecka, wcześniejsze reakcje, dostępność preparatu, możliwości finansowe rodziny oraz zalecenia pediatry. Niezależnie od wybranej ścieżki celem pozostaje terminowa realizacja szczepień przewidzianych w PSO i ochrona przed ciężkimi chorobami zakaźnymi.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z pediatrą. Ostateczny schemat szczepień oraz wybór preparatu powinny zostać ustalone z lekarzem na podstawie aktualnego Programu Szczepień Ochronnych i Charakterystyki Produktu Leczniczego.

Czytaj dalej w tym dziale